In dit artikel ga ik in op zes onderwerpen waarbij digitaal bewijs in de advocatuur soms onvoldoende wordt benut en hoe dit kan worden verbeterd.
Onvoldoende gebruikmaken van metadata en digitale context
Veel advocaten richten zich nog steeds primair op de inhoud van documenten, rapportages of stukken. Maar in de digitale wereld is metadata vaak minstens zo waardevol, zo niet waardevoller. Metadata vertelt bijvoorbeeld wanneer, waar en hoe een bestand is gemaakt of gewijzigd en meestal ook door wie.
Metadata kan aantonen dat een document in het verleden is gemaakt, maar na verloop van tijd aangepast. Bijvoorbeeld vlak nadat bekend werd dat er een juridische procedure of onderzoek zou komen. Andere voorbeelden zijn een foto die op een andere locatie is genomen dan gesteld en e-mail berichten die nooit via een mailserver zijn verzonden. Toch wordt metadata in juridische dossiers vaak niet onderzocht of zelfs niet opgevraagd.
Waar je bij de inhoud van een bepaald document kunt discussiëren over intentie, interpretatie en context, is dat bij metadata niet het geval. Metadata biedt harde feiten die niet voor tweeërlei uitleg vatbaar zijn. Een bepaalde digitale gebeurtenis heeft op een bepaald moment op een bepaalde computer of mobiel apparaat plaatsgevonden of niet. Andere opties zijn er bij metadata niet.
Metadata kan relatief eenvoudig worden ontsloten met een digitaal forensisch onderzoek waarna het kan worden geanalyseerd en geïnterpreteerd. De feitelijke grondslag van digitaal bewijs binnen een juridische kwestie wordt hierdoor aanzienlijk versterkt.
De strategische waarde van digitaal bewijs onderschatten
Digitale sporen en bewijs leveren niet alleen losstaande feiten op, ze versterken de juridische positie. Door digitaal bewijs tijdig en correct in te zetten, kunnen advocaten:
- Betere en meer gedetailleerde tijdslijnen opstellen.
- Verklaringen ondersteunen of juist weerleggen.
- Objectieve tegenbewijzen leveren die geen tot zeer weinig ruimte tot andere interpretatie bieden.
- Een logische reconstructie opbouwen.
- Technische onduidelijkheden wegnemen.
- Incidenten of gedragingen nauwkeuriger herleiden.
Toch wordt digitaal bewijs binnen de advocatuur nog te vaak beschouwd als louter technisch detail in plaats van strategisch kapitaal. Wanneer digitaal bewijs structureel onderdeel is van het dossier, wordt het juridisch fundament sterker en consistenter.
Te laat een digitaal forensisch deskundige inschakelen
Een van de meest voorkomende gemiste kansen is het te laat betrekken van een digitaal forensisch deskundige. In veel zaken wordt de digitaal forensisch onderzoeker pas ingeschakeld wanneer het geschil al volop speelt en relevante gegevens zijn verwijderd of overschreven.
Door het vroegtijdig inschakelen van een digitaal forensisch onderzoeker kunnen:
- Cruciale digitale gegevens en informatie tijdig worden geïdentificeerd.
- Bewijsbeslag op digitale bescheiden strategisch worden voorbereid en uitgevoerd.
- Relevante digitale sporen tijdig geïdentificeerd en veiliggesteld met behoud van de forensische integriteit.
- Het risico op onbedoeld dataverlies wordt beperkt.
- Technische fouten worden voorkomen die later de forensische integriteit van digitaal bewijs kunnen aantasten.
Daarnaast biedt vroegtijdige betrokkenheid het voordeel dat de digitaal forensisch onderzoeker kan meedenken over oplossingsrichtingen, proportionaliteit en strategische keuzes binnen het dossier.
Onvoldoende controle op manipulatie en authenticiteit van digitaal bewijs
In een tijd waarin digitale vervalsingen steeds geavanceerder worden, vormt het níet controleren van digitaal bewijs van de wederpartij op echtheid een serieus risico. Digitale stukken lijken betrouwbaar, maar kunnen relatief eenvoudig worden aangepast.
Bijvoorbeeld:
- PDF-bestanden kunnen worden bewerkt zonder direct zichtbare sporen.
- Screenshots van chatclient communicatie kunnen vervalst zijn.
- E-mailberichten kunnen worden nagemaakt en uitgeprint zonder ooit de mailserver te hebben gepasseerd.
- Foto’s en video’s zijn manipuleerbaar met kunstmatige intelligentie.
- Officebestanden bevatten een revisiegeschiedenis die eenvoudig verborgen kan worden.
Toch wordt digitaal bewijs vaak zonder technische verificatie geaccepteerd en als uitgangspunt genomen, zelfs als dit eenzijdig door de wederpartij is opgevoerd.
Het niet uitvoeren van een contra-expertise
Het niet uitvoeren van een contra-expertise is waar het met digitaal bewijs binnen de advocatuur nog steeds structureel misgaat. Wanneer één partij een digitaal forensisch onderzoek heeft laten uitvoeren, worden de bevindingen vaak ongecontroleerd overgenomen door de andere partij. En dat levert direct meerdere nadelen op.
Allereerst wordt volledig vertrouwd op het onderzoek en daarmee de conclusies van de wederpartij. Digitale sporen kunnen op uiteenlopende manieren worden veiliggesteld, bewerkt, geïnterpreteerd en gepresenteerd. De opdrachtgever van het onderzoek bepaalt immers de onderzoeksvragen en welke datasets voor dit onderzoek worden gebruikt. Zonder contra-expertise blijft onduidelijk of er tunnelvisie, selectieve bewijsverzameling of andere beperkingen hebben meegespeeld. Welke onderzoeksvragen níet zijn gesteld of worden beantwoord is soms belangrijker dan de vragen die wél zijn gesteld.
Daarnaast bestaat het risico dat relevante bronnen, logbestanden, metadata of alternatieve scenario’s nooit zijn onderzocht of zelfs niet veiliggesteld terwijl ze cruciale antwoorden kunnen verschaffen. Een contra-expertise kan juist die ontbrekende digitale sporen blootleggen en analyseren. Zonder deze toetsing blijft potentieel ontlastend of nuancerend digitaal bewijs buiten beeld.
Een contra-expertise biedt een onafhankelijke herbeoordeling van een eerder, meestal door de wederpartij uitgevoerd digitaal forensisch onderzoek. Niet zelden leidt een contra-expertise tot nieuwe inzichten. Het uitvoeren van een contra-expertise zou daarom standaard procedure moeten zijn in iedere juridische procedure waar digitaal bewijs een rol speelt. Zelfs als het gaat om een strafzaak waarbij digitaal bewijs is ingebracht door het Nederlands Forensisch Instituut (NFI).
Een contra-expertise:
- Beoordeelt de integriteit van het originele onderzoek.
- Controleert gebruikte onderzoeksmethoden.
- Verifieert en valideert conclusies of nuanceert en betwist deze.
- Identificeert gemiste sporen en onderzoekt alternatieve scenario’s.
- Bewaakt dat er geen tunnelvisie optreedt.
Zonder contra-expertise loopt de advocatuur waardevolle kansen mis op bewijsversterking, waarheidsvinding, strategieopbouw en weerwoord tegen digitaal forensisch onderzoek van de wederpartij. Waar digitaal bewijs steeds vaker doorslaggevend is, kan het ontbreken van een onafhankelijke contra-expertise het verschil betekenen tussen winnen of verliezen.
Onvoldoende kennis van cloud-systemen
Veel digitale informatie en daarmee digitaal bewijsmateriaal, bevindt zich tegenwoordig bij clouddienstproviders. Een hardnekkig misverstand is dat deze data nog altijd fysiek “ergens op een server” staat en zich binnen het Nederlandse rechtsgebied bevindt. Moderne cloud-systemen werken echter geheel anders. De data staat bij gebruik van clouddiensten letterlijk op de computer “van iemand anders” die zich meestal in het buitenland bevindt.
Clouddiensten gebruiken:
- Versiebeheer en replicatie.
- Synchronisatie en automatische verwijderingsmechanismen.
- Gedistribueerde opslag waarbij data zich soms zelfs verspreid over meerdere landen bevindt.
- Audit-logs waarvan de mate van detail en bewaarde geschiedenis sterk afhankelijk is van het abonnement dat is afgesloten. Voor goedkopere abonnementen worden soms nauwelijks tot geen auditlogs en geschiedenis bijgehouden.
Hierdoor liggen kansen voor bewijsvoering soms breder maar vaak ook beperkter dan wordt aangenomen. Veel waardevolle digitale sporen van cloud-systemen verdwijnen binnen enkele dagen of weken. Een digitaal forensisch onderzoeker weet precies waar deze logs zich bevinden en hoe ze op forensisch juiste wijze kunnen worden veiliggesteld voordat ze definitief worden overschreven of verdwijnen.
Conclusie digitaal bewijs binnen de advocatuur
De advocatuur staat wederom midden in een digitale transformatie. Wie digitaal bewijs serieus neemt, bouwt aan een sterker en betrouwbaarder dossier, wie dit niet doet mist simpelweg kansen.
De in dit artikel besproken potentieel gemiste kansen zijn relatief eenvoudig te dichten wanneer digitaal bewijs structureel onderdeel wordt van het dossier.
Door digitaal forensische expertise vroegtijdig én onafhankelijk in te zetten, ontstaat een krachtig fundament voor digitale waarheidsvinding. Met name contra-expertise biedt daarbij essentiële tegenkracht en waarborgt dat digitaal bewijs zorgvuldig, volledig, objectief en juridisch houdbaar wordt gebruikt. Het maakt een dossier altijd juridisch robuuster.
⸻
Wil je weten hoe een digitaal forensisch deskundige jouw zaak met juridisch houdbaar digitaal bewijs kan versterken? Neem dan contact op voor een vrijblijvend en discreet adviesgesprek. Ik denk graag mee.