Wat kost een digitaal forensisch onderzoek

Wat bepaalt de prijs van digitaal forensisch onderzoek

Kort antwoord, de prijsstructuur varieert en goedkoop is helaas vaak duurkoop. Let er bij het vergelijken van offertes op om niet direct te kiezen voor de goedkoopste aanbieder ondanks dat het gezien de lagere prijs verleidelijk is.

De belangrijkste aspecten die bepalend zijn voor de kosten zijn:

1. De complexiteit van het onderzoek

   Hoe meer systemen of datasets onderzocht worden, hoe groter de onderzoeksinspanning en de eisen die aan de expertise van de digitaal forensisch onderzoeker worden gesteld.

   De laatste jaren is met name het onderzoeken van mobiele apparaten steeds complexer geworden. Dit komt hoofdzakelijk door de continue verbeterde beveiligingsmechanismen die door de fabrikanten in de nieuwste modellen worden geïntroduceerd. In sommige gevallen is acquisitie zelfs onmogelijk geworden of dient het toestel naar een gespecialiseerd bedrijf te worden gestuurd. Alleen al voor het ontsluiten en acquireren van de data van een mobiele telefoon brengen deze bedrijven soms meer dan € 100.000 in rekening.

2. Beschikbaarheid van digitale sporen

   Zijn relevante digitale sporen wel beschikbaar voor acquisitie of zijn ze mogelijk al verwijderd of op andere manier verloren gegaan. Als er enige tijd is verstreken tussen het incident en het onderzoek, zijn systemen mogelijk al bewust of onbewust opgeschoond. Logbestanden die digitale sporen bevatten kunnen dan al overschreven zijn en opslagmedia zoals harde schijven mogelijk al geformatteerd door de IT-afdeling. In dat geval zijn meer specialistische expertise en technische middelen nodig om de resterende of alternatieve digitale sporen alsnog te identificeren en veilig te stellen.

3. Type rapportage

   Een uitgebreid digitaal forensisch rapport met juridische onderbouwing dat gebruikt kan worden in juridische context, vergt beduidend meer tijd dan een korte schriftelijk samenvatting. Het beoogde gebruik van de rapportage is hier de variabele waardoor de kosten kunnen oplopen.

4. De urgentie van het onderzoek

   Bij sommige onderzoeken is de factor tijd cruciaal. Denk hierbij aan acute cyberincidenten of urgente juridische procedures als een kort geding. Voor onderzoek dat binnen 24 tot 48 uur moet worden gestart en waar snel eventuele tussenresultaten nodig zijn, gelden meestal spoedtarieven in de vorm van een opslag van 25% tot 50%.

Waaruit bestaan de kosten van een digitaal forensisch onderzoek

Aangezien geen enkel onderzoek hetzelfde is, verschillen daarmee ook de kosten per onderzoek. Wel zijn er overeenkomsten die ongeacht de aard en omvang van het onderzoek bijna altijd van toepassing zijn.

1. Oriëntatiefase

   Dit is de fase waarmee ieder digitaal forensisch onderzoek begint. Tijdens een intakegesprek met de opdrachtgever wordt het probleem of de calamiteit besproken, eventuele juridische beperkingen toegelicht en de onderzoeksvragen gedefinieerd.

   Een oriënterend gesprek is meestal kosteloos of tegen een vast laag tarief als het onderzoek een zeer gedetailleerde offerte op basis van maatwerk vereist. Bijvoorbeeld als de rechter bepaalde voorwaarden heeft gesteld aan wat er precies onderzocht moet worden en welke specifieke data daarvoor gebruikt mag worden.

   Een globale kostenindicatie voor deze fase van het onderzoek varieert van € 0 tot ongeveer € 500. Zelf verreken ik deze eventueel in rekening gebracht kosten altijd met de factuur van het onderzoek zelf. Op deze manier is de oriëntatiefase voor de opdrachtgever in feite altijd kosteloos.

2. Acquisitiefase

   Dit is de fase waarin de voor het onderzoek relevante digitale sporen worden geïdentificeerd en veiliggesteld. Hiervoor zijn forensische standaarden van toepassing (NEN-ISO 27037) en wordt specialistische hardware- en software gebruikt.

   Deze fase van het onderzoek is cruciaal. Als de acquisitie van digitale sporen verkeerd gaat, kan dit de zaak enorme schade toebrengen. De acquisitiefase moet in 1 keer goed gaan en kan (meestal) niet opnieuw worden uitgevoerd.

   De kosten zijn hoofdzakelijk afhankelijk van het opslagmedium waarop de veilig te stellen data is opgeslagen. De forensische acquisitie van een enkele laptop is beduidend eenvoudiger dan een gedistribueerde storage array verspreid over meerdere serverruimtes. Een algemene indicatie voor deze fase is ongeveer € 500 tot € 1500 per opslagmedium en / of dataset.

3. Analysefase

   Deze fase vormt meestal het grootste onderdeel van een digitaal forensisch onderzoek en wordt doorgaans op basis van een uurtarief gefactureerd. Het is de fase waarin de onderzoeksvragen worden beantwoord. De kennis en ervaring van de onderzoeker is van grote invloed op het uurtarief, maar ligt gemiddeld tussen de € 125 en € 250 per uur.

   Reken in 2025 voor een ervaren digitaal forensisch onderzoeker die beschikt over een conform normering ingerichte laboratoriumomgeving, op een gemiddeld uurtarief van ongeveer € 200. De uitschieters naar boven zijn meestal de onderzoeken waar zeer specialistische kennis of kostbare technische middelen voor nodig zijn.

4. Rapportagefase

   Een digitaal forensisch onderzoeksrapport moet begrijpelijk zijn voor niet technisch onderlegde lezers en afnemers zoals juristen, accountants en directieleden. Een standaard rapportage bevat afhankelijk van de scope en onderzoeksvragen doorgaans een heldere niet technische samenvatting met conclusies. De technische onderbouwing wordt meestal in bijlagen opgenomen, net als een eventuele juridische toelichting.

   Ook voor rapportages geldt dat de prijs afhankelijk is van de complexiteit van het onderzoek en eventuele door de afnemer of rechtbank opgelegde eisen. Hou rekening met een kostenpost van ongeveer € 500 tot € 2.500 per rapport.

5. IT- en licentiekosten

   Dit is een relatief nieuwe kostenpost die de afgelopen jaren sterk is toegenomen. Waar tot zo’n 5 jaar geleden deze kosten nauwelijks werden gespecificeerd en in rekening gebracht, zijn ze anno 2025 een belangrijke factor geworden. IT- en licentiekosten worden meestal als eenmalige vaste kostenpost per onderzoek in rekening gebracht. De hoogte is afhankelijk van de voor het onderzoek benodigde forensische software licenties en eventuele specifieke hardware vereisten bij rekenkracht intensieve onderzoeken. Denk hierbij aan het ongedaan maken van cryptografische beveiligingen.

   De kosten voor digitaal forensische hardware- en software zijn de afgelopen jaren explosief gestegen met soms wel 300% per jaar per licentie. Als voorbeeld een indicatie van een veel gebruikte digitaal forensische software applicatie. De jaarlijkse kosten voor support en updates bedroegen in 2021 ongeveer € 2.000. In 2025 kost dezelfde licentie door een gewijzigde licentiestructuur € 12.000 voor dezelfde periode van 1 jaar. De kosten voor een enkele licentie variëren van € 3.000 tot € 16.000 en meer per jaar.

   Sommige digitaal forensisch onderzoekers verrekenen deze kosten in het uurtarief. Zelf heb ik ervoor gekozen deze kosten los op de factuur te vermelden in het kader van de transparantie. Op deze manier heeft de opdrachtgever beter inzicht in de prijsstructuur van het onderzoek.

   Samenvattend kun je rekenen op een eenmalige additionele kostenpost van ongeveer € 500 tot € 1.000.

6. Optreden als getuige-deskundige

   Sommige onderzoeken leiden tot een gang naar de rechter. In dat geval kan het nodig zijn dat de digitaal forensisch onderzoeker als getuige-deskundige optreedt in de rechtbank. Dit brengt additionele kosten met zich mee omdat dit overleg met advocaten en fysieke verschijning in de rechtbank inhoudt. Een indicatie van deze kostenpost is ongeveer € 150 tot € 250 per uur voor zowel de voorbereiding als de zitting.

Voorbeelden en totaalbedragen

1. Het veiligstellen van potentieel digitaal bewijsmateriaal, zoals het forensisch kopiëren en acquireren van de harde schijf van een laptop of desktop computer, begint bij ongeveer € 1.500. Dit is inclusief het opstellen van de chain of custody documentatie.
2. Een relatief beperkt onderzoek, zoals een eenvoudig e-mail-, office bestanden- of USB analyse bedraagt ongeveer € 2.000 tot € 2.500. Afhankelijk van de omvang van de te onderzoeken datasets.
3. Een uitgebreider onderzoek. Bijvoorbeeld een complete computer waarbij een forensische kopie van de data gemaakt dient te worden, een forensische analyse uitgevoerd moet worden en een rapportage voor juridische toepassing. Reken op een bedrag tussen de € 3.000 en € 6.000.
4. Complexe onderzoeken. Denk hierbij aan multisysteemonderzoeken met verschillende computersystemen, meerdere besturingssystemen, complexe opslagconfiguraties en juridische impact. Hiervan bedragen de kosten ongeveer € 8.000 tot € 15.000 en soms meer.
5. De kosten voor onderzoeken bij grote organisaties die worden geconfronteerd met ernstige cyberincidenten waarbij grensoverschrijdende criminaliteit een rol speelt zijn hoger. De kosten voor dergelijke onderzoeken kunnen makkelijk oplopen tot € 100.000 en meer.

Kosten besparen op digitaal forensisch onderzoek

Er zijn een aantal manieren om op de kosten voor digitaal forensisch onderzoek te besparen. Een eerste manier is om het onderzoek op te splitsen in een vooronderzoek en eventueel vervolgonderzoek. Bijvoorbeeld bij onderzoeken waarbij het niet direct duidelijk is of er wel voldoende data beschikbaar is om de onderzoeksvragen eenduidig te kunnen beantwoorden. Het onderzoek wordt dan in vooraf afgebakende fasen uitgevoerd. Op het moment dat blijkt dat er niet genoeg data beschikbaar is, kan het onderzoek worden gepauzeerd of gestopt. Dit kan de kosten aanzienlijk beperken.

Een andere manier om de kosten te beperken is om goed na te denken over de rapportage die nodig is. Soms is een juridisch onderbouwde rapportage noodzakelijk maar soms is een managementsamenvatting voor de opdrachtgever voldoende. Een samenvatting is uiteraard veel goedkoper dan een volledig juridisch onderbouwde rapportage met bijlagen.

Een derde manier is om de kosten van het onderzoek te verhalen op de wederpartij. Veel forensische ICT onderzoeken eindigen in de rechtbank en in sommige gevallen is het mogelijk om de kosten van het onderzoek te verhalen.

Conclusie

De kosten van digitaal forensisch onderzoek variëren sterk en zijn afhankelijk van meerdere factoren zoals de complexiteit, type opslagmedia, benodigde onderzoeksmiddelen en de gewenste rapportage. Belangrijker dan de prijs zijn de kwaliteit, integriteit en juridische houdbaarheid van het onderzoek. Niet zelden hangt de juridische uitkomst van een arbeidsconflict, rechtszaak of interne kwestie direct af van de manier waarop digitaal bewijs is verzameld, geanalyseerd en gepresenteerd.

Wil je weten wat digitaal forensisch onderzoek in jouw specifieke situatie zou kosten? Neem dan contact op voor een discreet en vrijblijvend kennismakingsgesprek. Duidelijke uitleg en een heldere offerte voorkomen verrassingen achteraf en bieden grip op kwaliteit én kosten.